Tại sao mình viết bài này: Thời gian gần đây, mình có gặp nhiều anh chị bạn bè đang rơi vào vòng lặp: không biết làm gì, không biết gap year làm gì, không biết tốt nghiệp xong làm gì, không biết đi học xong làm gì và câu chuyện có chung tính chất là: không có kinh nghiệm – tìm việc dễ ứng tuyển và có tiền thôi – không có kinh nghiệm (trong lĩnh vực và vị trí mình muốn). Mình cảm thấy mình may mắn thoát ra khỏi vòng tròn đó, và nay muốn chia sẻ để bè bạn mình không phải vướng vào câu chuyện KHÔNG CÓ KINH NGHIỆM THÌ LÀM GÌ?
Lưu ý nhỏ: bài này mình viết dựa trên kinh nghiệm cá nhân và dành cho đối tượng là các bạn chưa từng đi làm (hoặc chỉ đi làm thời vụ như phục vụ hay bán hàng nhỏ lẻ) và hoang mang không biết bắt đầu tìm hiểu và làm/xây dựng hồ sơ như thế nào để bắt đầu tìm công việc phù hợp.
- Trước tiên, bạn hãy XÁC ĐỊNH RÕ bạn cần tìm việc để làm gì?
Bước này rất quan trọng, bạn đang muốn có thêm thu nhập cho ổn định tài chính hay muốn học hỏi thêm kinh nghiệm tại THỜI ĐIỂM NÀY? Nói đến kinh nghiệm, tụi mình cũng cần xác định rõ luôn là mình cần kinh nghiệm gì? Là đơn giản như kĩ năng làm việc cùng mọi người và sắp xếp thời gian, thứ tự ưu tiên công việc hay kinh nghiệm kiến thức chuyên môn về ngành học mình đang theo đuổi? Giả sử như mình đang mong muốn có thêm kinh nghiệm trong mảng content creator (sáng tạo nội dung) qua video và storytelling – kể chuyện về nhân vật, cụ thể hơn mình muốn có kinh nghiệm trong việc lên kế hoạch, tự nghiên cứu về thương hiệu (công ty mình làm) và học cách giao tiếp, tiếp xúc với đối tượng mình sẽ làm video về họ – cách kể chuyện về họ thông qua những nét máy quay.
Việc xác định LÝ DO TÌM VIỆC là rất quan trọng, nó sẽ giúp bạn chọn lọc được những công việc phù hợp hơn với mình trong một đống bài tuyển dụng – vì bạn biết HIỆN TẠI bạn đang ƯU TIÊN cái nào hơn.
- Kế đến, xác định rõ về MỨC LƯƠNG bạn muốn và QUỸ THỜI GIAN bạn có thể dành cho nó.
Có một vũng lầy mình thường hay mắc phải là mình TƯỞNG bản thân có thể dành cho nó được một nùi thời gian nhưng không, mình sắp xếp thời gian quá căng (để gây chú ý với bên tuyển dụng là mình có thể dành nhiều thời gian cho họ) và rồi khi cuộc sống riêng có chút biến động hay công việc đột ngột nhiều hơn thì mình stress vì phải làm quá nhiều thứ, mất cân bằng trong cuộc sống, rồi chả có gì ra gì hết.
Vậy xác định thời gian mình thực sự có thế nào?
Việc này sẽ cần một khoảng tự ngẫm rất nhiều về những gì bản thân đang làm hiện tại và muốn làm ở tương lai gần và sắp xếp mức độ ưu tiên. Ví dụ như thời gian hiện tại với mình việc chuẩn bị hồ sơ để đi học là quan trọng nhất (bao gồm học tiếng Anh chuẩn bị phỏng vấn, tìm hiểu về trường, xem lại hồ sơ), thì nó sẽ chiếm tầm 3 tiếng/ngày của mình, việc ưu tiên thứ 2 là dự án cá nhân của mình (nó giúp mình phát triển điểm mạnh, học hỏi thêm nhiều thứ, chủ động hơn) và việc thứ 3 là công việc mình đang ứng tuyển. Sau khi xác định 2 việc đầu tiên là học và dự án cá nhân là quan trọng nhất, mình sẽ tiếp tục tính rằng hiện tại mình cần đi bơi, gọi điện gia đình, chơi với bè bạn, làm bài tập trong lớp học personal development, rồi mình tiếp tục ngẫm là tương lai gần (3 hay 6 tháng tới) mình có muốn đi đâu làm gì hay không, sau đó mình sẽ tính được vậy thì mỗi ngày mình dư ra bao nhiêu thời gian? Ví dụ dư ra 5 tiếng, nhưng sẽ trừ đi 1 tiếng rủi ro (những việc gấp không mong muốn), thế thì còn 4 tiếng trong công việc.
Bước này làm rất lâu, nhiều bạn hay bỏ qua, nhưng tin mình đi, khi bạn xác định rõ bạn cần gì muốn gì làm gì, tụi mình sẽ học được kĩ năng sắp xếp, tính toán và HIỂU BẢN THÂN đang cần gì. Và theo kinh nghiệm phỏng vấn của mình, nhà tuyển dụng hay có những câu hỏi có hướng chung về việc họ muốn biết cách bạn sắp xếp thời gian và cuộc sống bạn logic thế nào.
Câu chuyện mức lương nó khá đau đầu. Nó sẽ liên quan nhiều đến 2 chữ PHÙ HỢP:
– Phù hợp với cái lý do từ mục (1): ví dụ bạn xác định muốn có tiền nhiều trong thời gian này hơn là kinh nghiệm, thì phải tìm một công việc có mức lương phù hợp với yêu cầu đó, có thể công việc không cho bạn nhiều đất diễn, nhưng nó sẽ thỏa mãn nhu cầu của mình trong thời gian này.
– Phù hợp năng lực: nếu mình chưa hề có kinh nghiệm nào trong mảng mình đang ứng tuyển nhưng vẫn cần một khoảng tiền nhỏ thì hãy đề xuất mức lương tối thiểu bạn có thể đủ CẢM THẤY THOẢI MÁI và nói rõ với nhà tuyển dụng bạn có thể làm việc tốt thế nào để xứng đáng với mức lương ấy
- ”Mình chưa có kinh nghiệm gì’’
Vào những lần đầu làm CV hay cover letter, mình phải google rất rất nhiều, xem rất rất nhiều interview cả tiếng Anh lẫn tiếng Việt để xem thực sự cái CV đó là cái gì, cover letter là cái gì. Tuy hiện mình đã đủ kinh nghiệm để đi tìm việc rồi, nhưng vào cái lúc chưa có gì, mình có 2 cách làm kinh nghiệm như sau:
– Kinh nghiệm từ việc học, đời sống thường: Việc đầu tiên mình làm là tạo cộng đồng sách trên Facebook cho một công ty. Mình chưa từng làm công việc này trước đây. Nhưng mình có lợi thế ở chỗ mình chính là nhóm đối tượng họ đang hướng tới (18-22) và mình học tập + làm việc với những đối tượng này mỗi ngày. Minh hiểu insight tuổi này tụi mình cần gì => xác định rõ điểm đặc biệt của mình và đưa ra những ví dụ thuyết phục rằng nhóm tuổi này có những nhu cầu, mong muốn, thói quen gì
– TỰ TẠO KINH NGHIỆM NGAY-LẬP-TỨC: cũng là ví dụ trên, mình muốn thuyết phục rằng mình thực sự có năng lực khi làm việc này, không ai yêu cầu cả và mình tự tạo nhóm, tự vẽ ra kế hoạch hoạt động, tự nghiên cứu tổng quan về tất cả các nhóm cộng đồng có cùng đối tượng, tự mail nhắn lịch họp anh sếp, tự lên Sài Gòn để thuyết trình. Và mình có kinh nghiệm ngay lúc ấy. Khi làm hồ sơ, ngoài việc customize CV (các bạn vào album Fulbright Internship xem thêm) thì mình LUÔN LUÔN đính kèm một sản phẩm nào đó mình từng làm để thể hiện rằng mình có năng lực thực sự với vị trí đó, dù người ta không yêu cầu, mình vẫn chủ động tạo sản phẩm và đính kèm vào hồ hơ.
Ở phần này, các bạn cố gắng tránh vòng lặp không lối thoát: không có kinh nghiệm – đi làm thời vụ – không có kinh nghiệm. Thay vào đó, chủ động và mạnh bạo tạo kinh nghiệm cho riêng mình. Có thất bại đi nữa cũng học được nhiều điều, thất bại thì làm lại.
- Công việc phù hợp với định hướng tương lai của bạn
Với bản thân mình, ngành học (cũ) là Marketing và mình cũng muốn trở thành 1 marketer, tuy nhiên về sau mình nắm rõ hơn mình muốn trở thành 1 content creator (sáng tạo nội dung) qua video, kể chuyện về con người và mình đang muốn thử công việc tìm hiểu về quy trình xây dựng chương trình học tập. Xác định rõ được định hướng gần và xa mình muốn làm gì, khiến mình dễ dàng hơn trong việc lựa chọn công việc phù hợp.
- Tìm việc ở đâu?
Các bạn có thể theo dõi YBOX hay các nhóm tìm việc. Tuy nhiên, bản thân mình sau khi rõ bản thân muốn gì cần gì có thể làm gì thì mình sẽ tìm thương hiệu (công ty, tổ chức) về lĩnh vực đó, có vị trí đó và ứng tuyển luôn. Có vài lúc mình hay làm cái trò điên điên là mình thích brand đó dữ quá mà người ta không tuyển người, nhưng mình vẫn cứ làm hồ sơ thật nghiêm túc chỉnh chu và ứng tuyển, như là cách hiểu thêm về người ta và thử thách mình. Vậy đó, mình sẽ tìm tên công ty torng những lĩnh vực mình mong muốn và ứng tuyển.
- Những lưu ý
– KHÔNG 1 CV mà ứng tuyển 100 công ty. Mình đã từng gặp những bạn làm 1 cái CV xong vào nhóm tìm việc, ai đăng gì cũng gửi CV qua cả. Với mình việc này rất mất thời gian. Vì tụi mình không thật sự tìm hiểu về người ta, mỗi công ty đều đòi hỏi khác nhau và tính chất công việc rất khác nhau, nghe có vẻ giống nhưng không như vậy. Lần thực tập trước mình có hỏi chị HR làm Admin là làm gì, sau khi chị trả lời mình té ngửa ủa sao em đọc khái niệm trên mạng hay công ty này (đang tuyển dụng vị trí admin) thì họ nói khác. Chị bảo đúng là thế, vì mỗi vị trí các công ty sẽ định hình khác nhau công việc người đó phải làm là gì. Có vài cái chung cơ bản nhưng bên cạnh đó sẽ có những cái khác nhau riêng tùy vào quy mô, con người, mindset người dẫn đầu và nhiều cái khác. Nên việc phát CV như phát cơm phát gạo thì khả năng được nhận vào rất thấp và công việc có THỰC SỰ PHÙ HỢP không thì nó rất là hên xui. Vậy thì buộc bạn phải đọc kĩ thông tin công ty, đọc kĩ vị trí, mail hỏi rõ khi cần và làm hồ sơ ít nhưng nghiêm túc hết sức. Phải CUSTOMIZE (modify (something) to suit a particular individual or task) – tạm dịch: tùy chỉnh hồ sơ cho phù hợp từng vị trí, công ty riêng
– Khi viết mail gửi CV, các bạn phải có tiêu đề và nội dung mail ngắn gọn và tôn trọng. Đừng quăng CV vào mail và gửi trống không, họ sẽ đánh giá thái độ của mình ngay liền luôn và rớt từ vòng gửi xe. Và gợi ý là các bạn làm chữ kí cho mail nhen, gồm thông tin cơ bản như Facebook hay SĐT để người ta có thể liên hệ với bạn liền khi gấp. Và bạn có thể để tên như Trần Thị Thu Thảo (Ms) để người ta biết nên xưng hô mình là gì cho phù hợp.
– Không giữ tâm thế đi XIN VIỆC, mà là ứng tuyển vào công việc. Mình cho họ được điều gì và họ giá trị thế nào với mình, việc này phải được xác định rõ ràng. Vì nếu mình ở tâm thế xin, phần nào đó bạn sẽ cảm thấy kém tự tin.
– Về phần phỏng vấn trực tiếp, mình chỉ để lại một câu nói để tụi mình cùng suy ngẫm là: khi phỏng vấn, họ (ban tuyển dụng) muốn biết mình là con người như thế nào qua câu trả lời của mình. Lỡ rồi cho cái ví dụ là giả sử họ hỏi rằng trong công việc điều gì là quan trọng nhất với mình, thay vì nhào vô nói tôi thấy A quan trọng với tôi và B cũng khá quan trọng bởi vì rằng thí dụ như thì mình sẽ dung kĩ năng KHÁI QUÁT HÓA: có 2 điều tôi cho là quan trọng nhất đối với tôi trong công việc là A và B, sau đó nói rõ hơn bằng cách được ra ví dụ. Phần nào nhà tuyển dụng biết rằng mình có khả năng sắp xếp ý, nói năng rõ ràng và biết cách tổ chức chọn lọc thông tin. SHOW, DON’T TELL. Thay vì mình nói tui có khả năng khái quát hóa tốt đó nhe, thì mình SHOW nó trong câu trả lời gãy gọn, rõ ràng thay vì chỉ nói (TELL).
Hiện mình nhớ đến nhiêu đó thôi, chúc các bạn làm đơn vui.