Mình mới đi làm tầm 5 công ty, đâu đó 7-8 dự án nhỏ/ngắn hạn trong suốt từ 17 tuổi – 26 tuổi (9 năm). Tới giờ thì may mắn thay nhờ các sếp khoan dung, vui tính mà mình vẫn còn giữ được mối quan hệ tốt, giới thiệu công việc cho nếu muốn, sẵn sàng viết thư giới thiệu thì chắc lời mình viết sắp tới đây cũng phần nào có giá trị tham khảo.
—
1/ Bạn có thể làm 10 jobs, nhưng đừng cho bất cứ ai thấy job của họ là ưu tiên thứ 10 (thấp nhất)
Xét lại thì tụi mình hay bị chửi rằng dễ mất tập trung, làm nhiều mà chả có cái nào ra cái nào, không có sự chú tâm, lơ tơ mơ, cái gì cũng biết nhưng chẳng làm ra việc được gì.
Việc này cũng không oan đâu, mình cũng từng thiếu sự chú tâm trong khi ôm đồm quá nhiều thứ cùng lúc. Cũng là mong muốn được học, va chạm nhiều hơn để được lớn nên hay nhận việc lung tung. Vậy nhận nhiều việc cũng ổn thôi, nhưng các bạn nhớ là:
– Nhận từ từ. Bạn nhận 1 dự án, bạn làm thành thạo (biết việc và làm ra kết quả, có khả năng lặp lại công việc đó với kết quả tương đương hoặc tốt hơn), bạn có kế hoạch rõ ràng sẽ làm + theo dõi + đánh giá + phát triển nó như nào. Xong hết các bước đó rồi hẳn đi nhận job thứ 2.
– Biết cách quản lý kỳ vọng, lượng sức lẫn dùng nguồn lực đúng chỗ. Trong 3 jobs mình làm, mình xác định rõ job nào mình giỏi, tự tin và quá rành cách làm thì mình sẽ dành thời gian thiết kế quy trình làm việc tự động, với các templates có sẵn, phân việc cho trợ lý hỗ trợ (train bạn ấy nếu cần), xác định cột mốc (milestones) để tự review hiệu quả. Job nào còn mới, mình còn yếu (chưa biết làm), thì mình phải dành nhiều thời gian hơn, làm sớm hơn, hỏi nhiều hơn, sắp xếp cẩn thận hơn.
Làm nhiều, mình sẽ biết job nào giai đoạn nào là mùa cao điểm, giai đoạn nào thấp điểm. Mình sẽ điều phối, giao tiếp, cam kết KPIs linh hoạt theo các giai đoạn đó. Ví dụ job 1 mình mỗi năm tháng 9-10-11 bận, mình sẽ sắp xếp thời gian làm job 2 tháng 7-8-12 là chính, 9-10-11 mình cầm chừng làm một số công việc nhẹ nhàng thôi.
Lỡ có thời điểm nào thấy bị trùng lịch, mình sẽ chủ động giao tiếp điều chỉnh KPIs cho từng job.
– Có kỹ năng giao tiếp, sắp xếp thời gian, viết, nói, đọc, truyền đạt, giải quyết vấn đề, phân tích và điều phối nhân sự (còn nhiều nữa). Những kỹ năng này là thứ giúp tụi mình xử lý được công việc nhanh lẹ. Từng là 1 sự việc như nhau, trước đây mình dùng nửa ngày làm mãi không xong vì mình nói đi nói lại emails cho những người không phải decision-makers, rồi trình bày dài dòng không ra ý. Giờ mình làm 1 tiếng là xong, vì đã biết cách nên nói gì, với ai, lúc nào. Khi các bạn chưa vững, hoặc thậm chí còn không biết đi làm cần kỹ năng mềm và kỹ năng chuyên môn gì, thì có thể bạn chưa sẵn sàng để nhận job thứ 2 đâu, đừng làm vậy sẽ mệt mình mệt người.
– Hiểu mình, hiểu tính cách, thói quen làm việc, mức năng lượng mình có. Nếu bạn là người không thích/mất rất nhiều năng lượng khi giao tiếp, gặp gỡ, thảo luận trực tiếp thì tránh các vị trí công việc đòi hỏi những điều này. Vì nhìn có vẻ chỉ dành 8 tiếng đi làm, nhưng do mất nhiều năng lượng, sẽ tốn thêm 2 tiếng chuẩn bị tinh thần và 2 tiếng check out khỏi công việc (năng lượng cạn kiệt), thì làm gì còn sức cho job thứ 2. Để hiểu được mình cần đi làm lâu hơn tí, làm job 1 tốt hơn, quan sát chiêm nghiệm mới rõ được sức mình và thong thả nhận job 2.
2/ Làm gì là làm cho tới, làm ra việc chứ không phải làm xong việc
Bạn nào có tư duy ”công ty trả nhiêu đây thì làm nhiêu đây thôi” thì né khỏi đọc tiếp giùm mình. Quan điểm của mình đi làm là làm hết sức, đem lại kết quả hết nước chấm, rồi sau đó công ty không đem lại phúc lợi xứng đáng thì mình gom cái thành quả/kết quả đó thả vào CV, qua công ty khác deal hợp đồng tốt hơn.
Đi làm là không có rề rà lề mề nhận job lương thấp xong bất mãn nhận thêm 50 jobs nữa, mà cái nào cũng lèo tèo không ra đâu mất thời gian.
Làm ra việc là sao?
– Khi nhận việc, luôn hỏi lại/tự tìm hiểu cái ”end results” của task này là gì. Ví dụ sếp kêu viết cho chị một cái email báo giờ cho học viên, thì mình khoan ”dạ”, mình hỏi lại ”email này là email kiểu thông báo trước giờ học đúng không chị, vậy em đính kèm luôn địa điểm và tài liệu tham khảo luôn chị nha”. ”End result” của task này có thể là ”học viên được nắm đủ thông tin khi đến lớp”, chứ không phải cái mail.
Đôi khi sếp họ không biết cách hoặc không có thời gian để luôn nói rõ họ cần làm cái này để làm gì, mình tự hỏi lại để tự bảo vệ mình, tự làm tốt công việc của mình.
– Người ta giao task, mình thấy khó, không chắc chắn hay gì là phải hỏi lại ngay, làm demo trước, tự giác cập nhật tiến độ. Không đợi nhắc, đợi kiểm soát, gửi task xong trái ý nhau.
—
Vậy giờ làm gì?
– Bạn rà soát lại bạn đang làm bao nhiêu việc. Mỗi công việc vai trò là gì, đòi hỏi năng lượng nhiều hay ít, đâu là những KPIs mình duy trì được, cái nào chưa, công việc này ngoài tiền thì sẽ đóng góp gì cho mình về mối quan hệ chuyên nghiệp, kỹ năng, kiến thức?
– Sau khi rà soát, nghĩ thử 2-3 năm tới đâu là nhóm công việc mình muốn làm, và các jobs hiện tại mỗi jobs sẽ có những đóng góp gì cho hành trình đó. Cái nào liên quan nhiều/ ít, cái nào chẳng liên quan. Mình mạnh dạn gói ghém và thông báo sẽ nghỉ vớt job nào để chú tâm cho những job liên quan nhiều kia
– Xác định jobs xong, mình rà lại các kỹ năng mềm, cứng, hiểu biết chuyên môn trong từng công việc. Cái nào mình có rồi, cái nào có mà yếu, cái nào lần đầu nghe tới. Mình lập tiếp kế hoạch sẽ trau dồi như nào (học ai, đọc gì, thực hành ra sao)
– Bắt đầu lập kế hoạch thời gian tới sẽ làm gì cho từng job, KPIs riêng cho chúng là gì, kế hoạch học tập sẽ như nào
– Bắt đầu tạo ra các quy trình, công cụ giúp mình quản lý việc tốt hơn, ví dụ:
* Tạo 1 file master quản lý tất cả jobs → gồm: mục tiêu, KPIs, deadline, mùa cao điểm, các ràng buộc
* Tạo templates cho những việc lặp lại: email, báo cáo, họp, yêu cầu thông tin, checklist theo tuần, meeting recap sau cuộc họp (Ai làm gì – khi nào – theo tiêu chí nào)
* Tạo calendar weekly/ monthly update (tự giác, ngắn gọn, rõ ràng) cho từng team/ công việc
* Tạo kế hoạch dành dụm đi học, mua sách đọc những thứ mình chưa rõ, chưa hiểu hết rồi vừa làm vừa chiêm nghiệm và thực hành, dần dần sẽ rành
—
Khi bạn làm việc với sự cam kết cao, nghiêm túc, thì bạn sẽ nhận ra rằng nhiều job khó thật sự. Còn nếu làm hời hợt, đại đại thì nhận 50 jobs cũng được. Nhưng coi chừng lẩn quẩn quài nhiêu đó thu nhập, năng lực không thoát ra được rồi cuối cùng khả năng có được tốt nhất là viết prompt cho AI làm hộ và copy paste.
—
Các anh chị có đọc tới đây, thì cũng mong đừng mắng bọn nhỏ nhiều vì thấy chúng nó/ chúng em ôm đồm. Bây giờ câu chuyện đào tạo trên trường học và yêu cầu của thị trường lao động lọt chọt không có fit với nhau, công việc mới cũ thay nhau thoắt ẩn thoắt hiện, giá nhà thuê thì đắt, gia đình tạo áp lực đủ thứ, báo chí bắt cưới kêu đẻ đi, đồ ăn thì đắt đỏ, lên mạng thì 1000 anh chị có 1000000000 lời khuyên khác nhau. Quá nhiều thứ đang xảy ra, một đứa nhỏ U30 như tụi em chật vật tiêu hoá hàng đống thông tin mỗi ngày, việc đẩy bản thân nhận nhiều jobs đồng nghĩa với việc bớt thời gian chơi, ngủ, nghỉ nhưng thật ra cuối cùng những đứa trẻ này cũng chỉ mong được công nhận, được tạo cơ hội, có đủ thu nhập để mà sống tiếp. Nó đang tìm cách sống sao cho hợp với nó nhất. Có thể nó không vừa mắt mình, khuyên nó không nghe thì kệ nó đi.
Còn nếu anh chị thương nó, thì anh chị chia sẻ, chỉ dạy, hướng dẫn cũng được, nhưng đừng có nặng lời, đừng có kêu ”ba mẹ/ trường không dạy thì ra đường anh/ chị dạy”, nói vậy cũng được, nhưng thường chúng em không có nghe, chúng em chỉ nghe những người chúng em tôn trọng thôi à.
Lỡ đứa nào làm mình ghét quá thì mình không làm tiếp với nó nữa, kệ nó, nó rồi sẽ tự lớn tự nhận ra. Chửi nó quá tội nghiệp nó. Mình không phải nó nên mình chửi nó dễ ẹt à, mình ngồi cái ghê êm ru mình viết bài cho 1 đứa ở căn phòng trọ 20m2 nên sống sao thì quá dễ. Nhìn nó ôm đồm vậy chứ trong meeting nhiều khi đang gồng cứng người, tối trùm mền tắt điện rồi peer pressure khóc huhu do thấy mình chưa đủ tốt, nhắn tin ba mẹ thì sợ họ lo lắng hoặc có đứa thảm hơn là chẳng ai đọc tin nhắn nó hết.
Lỡ mà hồi anh chị U20, U30 từng sống ổn qua giai đoạn đó và thắc mắc sao mấy đứa bây giờ không làm được như vậy rồi áp đặt ”tao làm được thì mày cũng phải làm được” thì em xin trân trọng giới thiệu khoá học Emotional and Social Intelligence trên Coursera để anh chị tham khảo. Trong khoá này anh chị sẽ được học một module về Social Awareness and Empathy, em nghĩ nó sẽ có ích.
—
Em cũng gửi lời cảm ơn rất nhiều anh chị đã hết lòng, hết sức hỗ trợ, đồng hành cho các bạn nhỏ (bao gồm cả em), trong hành trình tụi em trưởng thành. Có nhiều cái sai, cái lỗi, cái ngáo ngơ cần được hướng dẫn, anh chị mặc kệ cho tụi em tự lớn cũng được (việc anh chị từ chối là một cơ hội để tụi em dừng lại chiêm nghiệm), anh chị hướng dẫn/ chỉ bảo/ đưa vào phòng 1-1 để khuyên. Tất cả mọi điều này rất ý nghĩa với tụi em, tụi em sẽ tiếp tục tinh thần pay it forward như này cho các em nhỏ khác khi tụi em lớn hơn.