Sau một thời gian lúc thì quá trình, khi thì kết quả, lúc thì cả 2 thì mình thấy được nhiều câu chuyện đằng sau nó. Vì thế, nên viết ra trước cho bản thân đỡ bận lòng và sau là kiếm thêm người bận lòng cùng mình.
Giai đoạn 1: mình được nuôi dạy theo kiểu kết quả là quan trọng. Cái này chắc không xa lạ gì đâu, vì ba mẹ mình muốn mình thế này là thế kia là chuyện thường tình nhưng chính ba mẹ cũng rất ít biết phải làm sao để đạt được nó. Vì vậy ba mẹ hay đa phần thầy cô đều đưa ra mục tiêu kèm thách thức, mình sẽ tự phát sinh ra nhu cầu rồi nghĩ mọi cách để đạt được. Thế thì tất nhiên mình sẽ trải qua quá trình, nhưng cái mindset lúc này là đạt được kết quả trước đã vì mình đã chọn mục tiêu làm đích đến quan trọng nhất.
Giai đoạn 2: mình vẫn chọn kết quả là quan trọng nhất và san bằng mọi người lại bằng mình. Tại vì sao? Vì mình được lớn lên như thế, khi làm không được kết quả đó thì mình xem đó là thất bại hoàn toàn và chỉ khi đạt kết quả đó mới là thành công. Quan điểm đó khiến mình đạt được nhiều thứ trong cuộc sống và những cái mất như sức khỏe, tinh thần, các mối quan hệ thì không đo đếm được nên tạm gác qua. Vì mindset đó, mình đem thang đo của mình đi áp vào mọi việc mình làm. Hồi năm lớp 11, 12 với năm nhất ĐH, ai làm việc với mình chắc ghét mình lắm. Mình chỉ quan tâm các bạn làm xong hay chưa, xong tới đâu rồi. Mình nhớ có bạn trong team đưa cho mình báo cáo của bạn, xong mình hỏi sao nó thiếu này thiếu kia và bắt bạn làm lại từ đầu, thì bạn nói:
”Tao đã thức 2 đêm để làm, cái này tao không biết làm, nó khó quá”.
Các bạn đoán xem mình phản ứng thế nào? Mình nói rằng: ”Đó là việc của mày. Sau này ra đời đi làm, sếp giao việc rồi làm như cứt xong có bảo là em không biết làm nên không làm được không? Mày phải tự biết việc này mất bao lâu để làm, tự nhắm tự tính được rồi bắt tay vào làm sớm. Không biết lượng sức, giờ làm không được rồi quăng ra đây cho ai hốt?”. Mình đã phản ứng như thế. Sau đấy nó làm lại cũng không thể vừa ý một đứa dở hơi như mình được. Là vì ban đầu mình không brief rõ ra là mình cần đầu ra như thế nào, mình cũng không hướng dẫn gì nó, thêm phần đứa này nó tính làm việc khá hời hợt nên sai quá nhiều thứ. Rồi cuối cùng mình là đứa tự ngồi làm cái đó.
Tất nhiên trong khi mình đặt kỳ vọng cao thế với người khác, mình cũng đặt kỳ vọng rất cao với bản thân. Mọi thứ đều phải làm đến mức nó không thể tốt hơn nữa, dù sau đó nó có dỡ ẹt trước mặt mọi người nhưng mục tiêu của mình là mình phải 100% ưng ý nó.
Giai đoạn 3: những sự mâu thuẫn lên cao trào, và bắt đầu nghĩ về quá trình.
Mấy đứa làm cùng mình bắt đầu ngứa mình. Vì mình đòi hỏi mọi thứ quá cao, cao quá sức mình và cả team. Mọi người luôn phải chạy để làm, không bao giờ cảm thấy đủ. Mình mệt, team mệt, tụi mình bỏ hết cái này đến cái khác.
Thế là mình ra đời. Làm việc tại nhiều tổ chức khác nhau, mình bị vả vào mặt ba điều: (1) năng lực làm việc của mình có giới hạn, việc đặt kỳ vọng cao quá năng lực khiến mình bị ảo tưởng và kiệt sức, (2) mình cố chấp, lạnh tanh nên rất khó làm việc với người khác, (3) có nhiều thứ mình không giỏi, xong mình gặp mấy đứa trên cơ nó hà hiếp thế là mình ức chế tức tối vì đụng phải bản thể giống mình.
Sau những cú sốc, mình bắt đầu suy nghĩ về quá trình làm việc. Khi bản thân bị vả, mình bắt đầu kiệt sức và trách bản thân, nhưng sau đó mình ngẫm lại thấy mình đã cố gắng quá nhiều. Mình đặt kỳ vọng cao mà ngặt nỗi để đặt kỳ vọng thì phải xét năng lực, nguồn lực, mong muốn của riêng mình thì mới đặt được kỳ vọng phù hợp. Nhưng cách mình đặt kỳ vọng là nhìn vào người khác và xét về mấy cái yếu tố rất là không liên quan như: tuổi nó bao nhiêu, nhà nó giàu hay nghèo. Nếu nó cũng không giàu mà tuổi lại không chênh quá nhưng nó làm được nhiều thứ xong mình tự trách mình. Mình quan sát bản thân nhiều hơn, mình bắt đầu cảm thông cho mình hơn, tỉnh ra hơn và đặt kỳ vọng bắt đầu hợp với mình hơn một chút. Từ mình, mình cũng bắt đầu cảm thông cho người khác nhiều hơn, cũng để ý quá trình của họ hơn, hướng dẫn kĩ hơn, giao tiếp rõ ràng hơn.
Mình vẫn khó tính với mình và với những người làm việc với mình, nhưng mình đã có nhiều thay đổi. Ví dụ khi kiểm tra lại bảng kế hoạch hàng tuần, mình vừa ghi lại việc mình chưa làm được và cả việc mình làm được và cả những việc phát sinh mình đã làm được, để hiểu hơn là tại sao mình lại bị chi phối, mình có thiên hướng làm như thế nào. Còn đối với công việc nào mình không thích và cả không giỏi lắm, mình sẽ cố gắng hoàn thành phần việc của mình chức không ép bản thân phải giỏi mọi thứ. Với công việc mình không quan tâm quá nhiều, mình kỳ vọng bản thân và đồng đội chỉ là: hoàn thành, không làm khổ nhau.
Tuy nhiên, với công việc quan trọng với mình như dự án của mình hay chương trình mình tổ chức, thì mình vẫn kỳ vọng rất khó. Các bạn bảo là khó, chứ mình thấy nếu qua những cái khó này con người ta mới trưởng thành được. Ví dụ:
– Cách viết mail
– Cách hỏi
– Cách diễn giải vấn đề
– Cách trình bày vấn đề
– Cách ”submit” sản phẩm
Vân vân. Những việc nhỏ nhất nó phài được hoàn thành tốt nhất. Sai thì sẵn sàng sửa, mình sẽ đưa ra hướng dẫn cụ thể nhất nhưng các bạn cũng phải tự mò trước rồi hẳn hỏi. Đời không như mơ, và mình nêu rõ quan điểm rằng không thể chấp nhận được nếu:
– Dùng lý do rằng mình đã làm rất cực khổ để biện mình cho việc thành phẩm không ra gì. Bạn làm việc cực khổ thật, nhưng thay vào viết vịn cớ vào nó thì hãy tỉnh táo bằng cách chỉ ra điều làm được, điều chưa làm được xong báo cáo sớm cho nhóm để xử lý kịp. Chứ làm đã không được, nhưng sát giờ mới báo, báo xong offline do mệt quá Đúng thật mình đã rất cố, quá trình mình rất tiến bộ, nhưng cũng phải có kết quả chứ không thể nào lập luận: vì tôi làm rất cực khổ nên kết quả nó vậy là mừng rồi. Mừng với mình thôi, đống shit đó cả team phải gánh chịu.
– Không làm, làm ít nhưng thích mọi thứ phải ”fair”. Cái này là hông được, việc này mình không ưu tiên, trong lúc mình hoang mang về cuộc đời thì đồng đội làm việc rất nhiều nên mình phải chấp nhận và công nhận công sức của người ta.
– Mình làm 5 việc, nó làm 5 việc nên công là giống nhau. Cái này phải xem lại, đúng là mỗi công việc đều đóng vai trò quan trọng, nhưng sẽ có một số công việc nó mất rất nhiều thời gian để làm. Mình phải nhận thức được điều này và chấp nhận đúng nơi đúng chỗ.
– Mình dành 5 tiếng làm, nó dành 1 tiếng, vậy mình làm nhiều hơn. Cũng không phải, mình làm task đó 5 tiếng vì đó là task mới với mình, nó làm 1 tiếng vì nó quen việc rồi. Nhưng để được cái quen việc thì trước đó nó đã học phương pháp làm việc, tự học tự thử sai rất nhiều để biết cách làm đúng và hiệu quả nhất. Nên lúc này đừng đem thời gian ra đong đếm, cần nhiều yếu tố để xác định lắm.
Mình viết bài này trong khi mình lúc thì là đứa năng suất, khi là đứa ẩm ương trở thành một trong những loại mà mình ghét. Nhưng mình vẫn viết, vì mình muốn nhắc mình nên tỉnh ngộ ra và cư xử đúng mực hơn.
Quay lại câu chuyện quá trình và kết quả, nó không có đơn giản là một trong hai mà cần có sự linh động cực kỳ tỉnh táo để điều chỉnh cả hai sao cho phù hợp. Khi thì cần cứng rắn để mọi người cùng nhau được thử thách và đi lên, lúc thì cần mềm mỏng để quan tâm quá trình để biết nặng lực mà điều chính lại mọi thứ cho nhịp nhàng và phù hợp. Không nên quá mềm, cũng đừng quá cố chấp.