– Vì biên lợi nhuận quá khủng

– Vì thông tin có cơ sở thì thường dài, khó tìm và đôi khi khó hiểu

– Vì vẫn còn rất nhiều gà để họ lùa

(Và hàng ngàn lý do khác về luật pháp, bối cảnh xã hội, tâm lý,.. mà bài này sẽ không đề cập đến)

Mình cho rằng thế nào là lùa gà? Lùa gà là kiểu treo X bán Y, nói lố công dụng của lớp/ khoá học/ hồ sơ giảng viên, cố ý che đậy và không chia sẻ thông tin đầy đủ, hứa hẹn thiếu thông tin lẫn cơ sở, chỉ truyền thông một nửa sự thật, dối trá bằng số liệu một cách có chủ đích (ví dụ khoá học tôi có 50 học viên có việc làm, nhưng 50/ 100 khác với 50/ 5000 nha). Hoặc bản thân giỏi A, nhưng đánh liều viết sao đó thành ra giỏi luôn B, C, D, E, F và đi dạy luôn.

Lý do mình viết bài này là vì hiện này vì nhiều bạn bị lừa quá mà các bạn dị ứng với việc đi học/ tham gia sự kiện luôn hay dán nhãn cái gì miễn khoá học = lùa gà hết. Vậy là mình thiếu công bằng (unfair) với bản thân đấy. Chuyện đi học là nhu cầu, mong muốn (đôi khi là nghĩa vụ) của mình, để bản thân trở nên sáng rõ hơn, rành mạch hơn, biết hơn, từ đó mình làm điều đang làm hanh thông hơn, tốt hơn. Việc vì nhiều người xấu (=lùa) tồn tại mà mình cắt luôn cơ hội được tiếp cận thông tin và học hỏi là thiệt cho mình.

Bài này cùng tìm hiểu 1 chút về lùa gà và cách tránh biến thành gà hen.

——

(1) Sao mình nói biên lợi nhuận là quá lớn, kiểu ‘’too big to be ignored’’?

Ví dụ như 1 người muốn đào tạo được năng lực A, họ phải mất 10 năm để học, được đào tạo, bỏ công sức đủ thứ, chi phí cơ hội, đánh đổi nhiều điều, tích luỹ vạn cái để có khả năng truyền đạt lại kiến thức/ kinh nghiệm đó. Tạm cho là 1 tỷ đi. Mở khoá thu 5 triệu/ người.

Còn một người nào đó, họ khéo ăn nói, đánh được điểm yếu và nhu cầu, họ chỉ cần học hành làm lụng 2 năm thôi, họ đứng ra mở khoá, cũng 5 triệu/ người.

Đầu tư ít hơn, công sức ít hơn, đánh đổi ít hơn nhưng cái lời thu về ngang ngửa hoặc thậm chí cao hơn. Thật sự là quá hời.

Xét 1 khía cạnh khác, để chạy được 1 sự kiện/ lớp học chỉn chu thì cần truyền thông bài bản, người thiết kế, người có kinh nghiệm quản lý lớp, thuê thêm người điều phối, liên hệ người có chuyên môn phản biện,.. Mất quá nhiều công sức tiền bạc, tiền học đội lên cao, bán rất khó.

Còn khoá lùa gà kiểu 1 mình ‘’giảng viên’’ và 1 sinh viên đi làm tình nguyện 0 đồng 0 kinh nghiệm mở lớp, thích thì tham gia đúng giờ, không thì không đúng. Không soạn bài chỉn chu hoặc lúc có lúc không, lúc không thì bắt đầu kể chuyện truyền cảm hứng chẳng hạn. Vậy thì vừa mở được khoá, đỡ công tuyển hay quản người, dễ bán hơn vì giá rẻ (đâu có bị đội chi phí).

Này là mình nói sơ sơ thôi, còn nhiều nhiều khía cạnh khác nữa. Tuy nhiên các bạn sẽ thấy đó, khi công bỏ ra ít mà lợi thu được quá nhiều, khó ai bỏ lắm.

Không liên quan như có 1 kiểu truyền thông siêu quen thuộc: Người A bỏ công việc ngàn đô về VN để cống hiến xã hội/ chắp cánh ước mơ cho thế hệ X. Tuyệt vời, tiền chắp cánh ước mơ của bạn trị giá 50 triệu/ lần.

Với những người đi làm ở môi trường quốc tế, hiểu mức lương ngàn đô kia nó cơ bản và thật sự khó sống ở nước bạn thế nào, mình chỉ thấy buồn cười với chiêu bài truyền thông kiểu này. Thà kêu rằng nước ngoài làm ăn khó quá/ không thích, nên về Việt Nam nhiều cơ hội hơn, thì còn thành thật. Này gọi là chiêu trò truyền thông trong khi bản thân vẫn đang kinh doanh. Có rất nhiều anh chị bạn họ thật sự bỏ cái cơ hội đó, họ về nước và thật sự cống hiến hết sức. Những con người này không cần mua bài, mà đủ các kiểu báo tìm họ để viết về họ. Chúng ta nên tỉnh táo để biết ai đang thực sự ‘’tạo tác động’’ như cách họ nói.

——

(2) Sao việc thông tin có cơ sở thường dài, khó tiếp cận lại là lý do khiến lùa gà tồn tại muôn kiếp?

‘’Đạt mức lương 50 triệu thông qua nắm vững 3 kỹ năng thế kỷ 21 sau.’’

‘’Trở thành người lao động có năng lực đọc thông tin, sàng lọc và tổng hợp thông tin để có thể đi làm 1 cách thuận lợi hơn trong môi trường công sở.’’

Bạn thấy cái nào hấp dẫn hơn?

Những thông tin có cơ sở, thường nó lòng vòng. Vì họ phải khoanh vùng bối cảnh, làm rõ khái niệm, kiểm soát rủi ro,.. để đảm bảo người đọc hạn chế hiểu sai, hiểu nhầm, kỳ vọng quá mức. Để một thông tin đủ cơ sở, sẽ rất mất thời gian kiểm duyệt đủ thứ vòng. Xong nội dung, lựa kênh đăng cũng càng khó. Mà vì dài, khó, nhiều, lâu nên thành ra khó tiếp cận.

Khi tốc độ ra bài, lên khoá của các đơn vị có cơ sở rõ ràng càng lâu và thiếu hấp dẫn, thì các nhân vật lùa gà càng có lợi. Họ nhanh hơn, gì cũng dám thoại, nhạc nào cũng nhảy. Do vậy, thông tin có cơ sở lẫn lớp học có nghiên cứu càng mất thời gian thì những người lùa gà càng được lợi thế về mặt truyền thông, tiếp cận.

——

(3) Sao sẽ mãi còn gà để lùa?

Lùa gà = xấu, lùa gà = tệ, lùa gà = nên bị bài trừ. Khỏi chối cãi.

Tuy nhiên thói quen thích cái gì NHANH, NGẮN, TIỆN, RẺ, ‘’THỰC TẾ’’ vô tình biến chúng ta thành gà. Như ý thứ (2) mình nói, thông tin có cơ sở và lớp học có chuyên môn cao thường mất nhiều thời gian lẫn nguồn lực, đã vậy cách truyền thông còn dài loằng ngoằng không hứa hẹn được nhiều nó trái ngược hoàn toàn với mong muốn học cái được liền, đọc cái làm được luôn của tụi mình. Vì thấy quá ngán những thứ dài và lâu, nên mình lại thấy nhóm lùa gà thật tuyệt vời.

Khi mình thiếu trang bị năng lực đọc, phân tích thông tin, khả năng phản biện cũng như kiểm soát kỳ vọng bản thân thì mình sẽ biến thành gà hồi nào không hay.

Thêm 1 lý do nữa, là những người bị lùa sẽ ít bóc phốt lắm. Vẫn có, nhưng trừ khi nghiêm trọng lắm mới bóc, hoặc bóc ẩn danh. Vì không ai dám tuyên bố với mọi người xung quanh ‘’chào các bạn, tôi là người ham nhanh gọn rẻ nè, tôi đã bị lùa’’.

Lùa gà = xấu, lùa gà = tệ, lùa gà = nên bị bài trừ. Khỏi chối cãi.

Mình nhắc lại phần này lần thứ 2, vì mình không muốn bị hiểu nhầm thành mình đổ lỗi do những nạn nhân bị đi học những khoá này. Tuy nhiên, vì nhiều lý do, họ vẫn ở đây và ngày càng tinh vi. Và bên cạnh việc liên tục bóc tách, chỉ điểm, chúng ta có thể làm khác đi nữa.

——

Cách ở đây là đừng biến mình thành gà. Nó sẽ như sau:

(a) Tụi mình phải chủ động học một cách chậm rãi và vững vàng.

Học ở đây là học từ trường học, từ trường đại học, từ sách.

Không phải 100% giáo viên/ giảng viên là đủ vững chuyên môn lẫn năng lực truyền đạt để giảng dạy, nhưng phần lớn là có (mình tin như vậy, thấy như vậy). Trường họ đã lọc giúp mình thông qua quá trình suy xét bằng cấp lẫn kinh nghiệm. Môi trường trường học cũng có hệ thống lớp lang để mình báo cáo khi thấy ai không hoàn thành trách nhiệm. Đỡ hơn việc đâm đầu đi học bên ngoài, phát hiện lớp dở, ngoài việc đăng bài FB thì mình sẽ có thể báo cáo cho ai?

Sách cũng không phải 100% ai viết sách cũng là những cuốn sách chất lượng, nhưng phần lớn sách tồn tại đủ lâu, được chứng thực từ cộng đồng, đến từ những NXB khó khăn trong khâu kiểm duyệt, thì đâu đó hàng ngon nhiều hơn hàng dạt.

Đừng xem thường những môi trường trên nha mọi người, nó chậm mà chắc. Mình phải học ở những không gian như vậy, có người dạy, có định hướng, có hệ thống lớp lang để trang bị cho bản thân những kiến thức cần thiết.

(b) Tụi mình phải trang bị được tư duy phản biện và năng lực sàng lọc thông tin.

Có 1 tip mình dùng để học những kỹ năng, là sẽ chọn khoá học 1 môn nào đó có ứng dụng kỹ năng mình muốn học. Ví dụ mình từng học Creative Writing vì trong lớp này có ứng dụng kỹ thuật ‘’Show, Don’t tell’’ – cái mình đang muốn trau dồi. Mình thấy cách học kỹ năng này khá hay, mình được ứng dụng liền, nhớ lâu hơn, hình thành được thói quen.

Kỹ năng mình định nghĩa là 1 năng lực làm được một cái gì đó với mức độ từ cơ bản đến thành thạo. Nên mình tin rằng không có khoá học nào cho chúng ta 1 kỹ năng gì được, đó là cái mình cần học để biết và tôi luyện mà thành.

Có thể tìm học những khoá về 2 loại tư duy này, học xong tìm môi trường học khác ứng dụng cũng được nốt. Tuy nhiên tìm thầy cô dạy thì hãy suy xét kỹ người này trải qua quá trình tôi luyện và có kinh nghiệm như thế nào để có thể đứng lớp kỹ năng này bạn nha.

(c) Tụi mình cần được vây quanh bởi những người giỏi

Những người giỏi = cá nhân có năng lực cụ thể trong nhóm ngành/ công việc của họ. Họ có năng lực sàng lọc, biết cái họ cần và có tiêu chuẩn cao khi lựa chọn sẽ học gì, làm gì. Họ còn là người cầu tiến, là một ‘’life-long-learner’’ đích thực. Khi bản thân được vây quanh bởi người giỏi và ham học, nội việc bạn đi học khoá họ giới thiệu đã hết thời gian rồi. Họ giới thiệu khoá càng hay, bạn đi học, toàn gặp người giỏi, lại càng được vây quanh, rồi bản thân sẽ dần trở thành một người giỏi vây quanh người giỏi khác.

——

Cứ nhớ trong đầu thế này: good think takes time, always. Điều tốt đẹp luôn cần thời gian. Sự thành thạo sẽ cần một quá trình.

Không có cái gì dọn sẵn ra để mình ăn, mà nó rẻ, nhanh, tiện và mình không mất gì. Nếu khoá nào quá rẻ, thì mình có khi thành sản phẩm cũng nên (kiểu bán thêm khoá khác cho mình). Câu hỏi của mình mỗi khi gặp bất cứ sự kiện lẫn khoá học nào: Người này họ đang có năng lực ĐƯỢC CHỨNG THỰC và kinh nghiệm LIÊN QUAN CHẶT CHẼ để nói về điều họ sắp nói hay không?

Tương tự về câu chuyện tại sao có nhiều bạn hay gặp công ty tào lao? Ngoài việc bạn cũng xui, công ty tào lao quá nhiều thì còn phần khi bản thân mình không rõ mình có gì, cần gì, muốn gì, làm được gì mà lại ham mức lương cao ngút trời thì những công ty tào lao với bài tuyển dụng vòng vo đầy hứa hẹn sẽ xuất hiện và thu hút chúng ta. Sống trong một TG cái sai quá nhiều, thì bên cạnh việc lên án, chúng ta phải làm cho mình tỉnh hơn.

——

Như đã nói, lùa gà ngày càng tinh vi. Việc kiếm tiền qua khoá học và xây dựng thương hiệu cá nhân (hình ảnh một người thành công) ngày càng phổ biến. Giờ đôi khi lùa gà không phải là lừa nữa rồi, mình thấy việc một người không đủ khả năng làm điều A nhưng vẫn gật đầu cố tình nhận hợp đồng tư vấn điều A thì vẫn là hình thái của 1 dạng ‘’lùa’’ đó thôi. Thành tại tôi bại do bạn.

Muôn hình vạn trạng. Lần nữa, nhắc nhở rằng chúng ta phải hết sức tỉnh táo