Nghe chị Nga Tran kể về cô con gái 19 tuổi trả lời câu đó, khi chị ấy hỏi về việc ”Nếu có ai đó kêu con về làm việc cho họ mà không trả lương, nhưng lợi là sẽ học được nhiều thứ thì con sẽ làm gì?” mà mình thấy thích con bé hết sức. Thích ở chỗ cách bạn phản ứng khi nghe một thông tin nhìn thoáng qua, kiểu không mấy tích cực.

Trước giờ mình vốn không thích việc công ty tuyển dụng dù là thực tập sinh hay nhân sự không lương, với lợi ích là “được học hỏi”. Việc được học và được hỏi như thế nào, có giá trị ra sao rất khó đo lường, thậm chí dễ bị lợi dụng.

Nhưng khi nói chuyện, tiếp xúc với nhiều bạn sinh viên thì mình lại bổ sung thêm một góc nhìn từ các bạn rằng các bạn không ngại việc đi làm “free” nếu thật sự được “truy cập/access” tới những mạng lưới chuyên nghiệp, có giá trị cho sự nghiệp sau này, được kèm theo những cam kết rõ ràng. Mình thấy cũng khá hay, ai cũng có quyền lựa chọn cách dùng thời gian của riêng họ mà.

—

Nhưng dù là vậy, chúng ta vẫn để ý và có quy tắc riêng khi nhận việc “free” nha các bạn ơi. Theo tinh thần cô gái nhỏ của đầu bài, mình gợi ý như sau:

Họ tuyển mình không lương thì họ đâu đó cần chấp nhận mình không có kinh nghiệm để dùng liền cho công việc ấy. Mình không thể có cam kết như một người làm lâu năm được. Do vậy, tuyển không lương thì mình phải đàm phán về cái đầu ra/KPIs cho công việc rõ ràng.

Red flags cần xách quần chạy ngay là khi họ nói rằng ”vì em chưa có kinh nghiệm nên phải chịu khó dậy sớm thức khuya”. Không nha.

– Nếu công việc phát sinh bất chợt không thể kiểm soát, thì việc ”thức khuya, làm thêm” vẫn luôn cần được thảo luận và đồng thuận từ 2 phía chứ nó không hiển nhiên.

– Nếu như bạn làm sai, vì cái sai đó khiến cho mọi thứ trở nên tệ hại và bạn (thậm chí team) phải thức khuya để giải quyết, thì trong trường hợp đó tất nhiên chúng ta cần chủ động họp hành trao đổi đề xuất phương án chịu trách nhiệm. TUY NHIÊN, nên nhớ việc để một nhân sự mới, non trẻ (thì vì vậy mới không lương đó) nhận công việc mà không có sự theo sát, hỗ trợ kịp thời mà để cho nhân sự đó tạo ra cái lỗi khủng khiếp thì mình thấy trách nhiệm ở phía người làm quản lý nặng hơn Nên ai mà đổ hết lỗi cho mình và bắt mình tự ăn cho hết thì ráng làm nốt cho tròn chữ trách nhiệm rồi chim cút đi, không đáng để ở lại tiếp.

Họ tuyển người không lương với luận điểm tôi cần người “fresh” để tốn công chỉ dạy, thì cũng đừng có đặt mục tiêu như 1 senior.

Mình không lựa được quyền lợi rồi thì phải lựa sếp cho kĩ. Sếp có giỏi không vậy? Họ có đủ kỹ năng, chuyên môn và có đem về kết quả rõ ràng được chứng minh ở cái thứ họ đang kinh doanh và tuyển mình không?

Đào tạo cho mình cụ thể là làm gì? Là hàng tháng ngồi lại 1 buổi 5 phút hay hàng tuần 3 tiếng? Công việc mà họ hứa làm sẽ được học nó là gì? Có liên quan đến chuyên môn không hay 90% là bưng trà rót nước đi in ấn trọn đời?

Nếu bạn hỏi mà họ còn không nói rõ được thì tạm biệt đi.

Đừng kêu rằng ”suốt mấy tháng qua anh chị chỉ em free thì sao?”, thì em đã bỏ THỜI GIAN ra với sự NGHIÊM TÚC, CAM KẾT rồi. Giờ em cần có sự thay đổi rõ ràng hơn về phúc lợi của mình để đóng góp cho công việc tốt hơn, khi các nhu cầu về cuộc sống được đảm bảo lẫn công sức được ghi nhận (thông qua phúc lợi công ty trả).

Nếu họ tìm 1 thực tập sinh không lương cả đời không màng quyền lợi, bạn thấy OK thì cứ làm, nhưng đừng than. Còn nếu bạn thấy bạn chỉ chấp nhận làm thời gian còn non, sau đó bạn sẽ cần sự công nhận rõ ràng hơn, hãy mạnh dạn đề cập.

—-

Để làm được 3 điều trên, cái rất quan trọng là bản thân tụi mình cần là những người nghiêm túc, thật thà, hết mình. Mình đã nhận làm gì là làm cho rõ ràng, mình đòi hỏi và muốn có cam kết từ họ thì mình cũng phải cam kết. Chứ không phải mình lúc hứng thì làm nản thì bỏ. Khi mình tôn trọng mình bằng cách làm việc nghiêm túc, chú tâm thì khi ấy mình mới ”fair-play” ở bàn đàm phán không lương này được.

—-

Cảm ơn chị và bé nhà đã truyền cảm hứng để em viết bài này nha.